Giáo dục

Thuyết minh về thể loại truyện ngắn

Thuyết minh về thể loại truyện ngắn

Văn mẫu lớp 8: Thuyết minh về thể loại truyện ngắn được CITD sưu tầm và giới thiệu nhằm giúp các em học sinh và phụ huynh tham khảo các bài Ngữ văn 8 nhằm củng cố kỹ năng cần thiết cho bài kiểm tra sắp tới đây của mình. Mời các em học sinh cùng tham khảo.

Dàn ý Thuyết minh về thể loại truyện ngắn

1. Mở bài

Giới thiệu và dẫn dắt vào vấn đề cần thuyết minh: thể loại truyện ngắn.

Bạn đang xem: Thuyết minh về thể loại truyện ngắn

2. Thân bài

a. Khái quát chung về thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn đã xuất hiện và tồn tại ngay từ rất lâu đời khi con người biết sáng tác văn chương.

Trải qua hàng ngàn năm, với bao biến cố thăng trầm của thể loại, ngày nay truyện ngắn đã chiếm lĩnh được vị trí quan trọng trên văn đàn trong kỷ nguyên hiện đại, hậu hiện đại.

b. Đặc trưng của truyện ngắn

Truyện ngắn tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống, một biến cố, một hành động, một trạng thái nào đó trong cuộc đời nhân vật, thể hiện một khía cạnh của tính cách hay một mặt nào đó của cuộc sống xã hội.

Truyện ít nhân vật và sự kiện, cốt truyện diễn ra trong một không gian, thời gian hạn chế.

Truyện ngắn không kể trọn vẹn một quá trình diễn biến đời người mà chọn lấy những khoảnh khắc, những “lát cắt” của cuộc sống để thể hiện.

Tuy ngắn nhưng truyện ngắn có thể đề cập tới những vấn đề lớn của cuộc đời.

c. Sự phát triển của thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn Việt Nam phát triển liên tục và vượt trội lên trên tất cả các thể loại, bắt đầu từ những năm 20 của thế kỉ XX với sự đóng góp của Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn, Hồ Biểu Chánh, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nam Cao, Kim Lân, Tô Hoài, Bùi Hiển, Vũ Bằng…

Từ sau Cách mạng tháng Tám truyện ngắn có chững lại nhưng vẫn chảy liên tục với tên tuổi: Trần Đăng, Vũ Tú Nam, Nguyên Ngọc, Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, Vũ Thị Thường, Lê Minh, Nguyễn Minh Châu…

Từ năm 1986 trở đi, truyện ngắn gần như đã độc chiếm toàn bộ văn đàn, thực tế ấy đã kích thích mạnh đến việc sáng tác, phê bình – lý luận về truyện ngắn những năm gần đây.

Gần đây không khí văn chương được nóng lên bởi tên tuổi Đỗ Hoàng Diệu – Bóng đè, Nguyễn Ngọc Tư – Cánh đồng bất tận…

3. Kết bài

Khái quát chung về ý nghĩa, vai trò của thể loại truyện ngắn.

Thuyết minh về truyện ngắn mẫu 1

Truyện ngắn là thể loại gần gũi với đời sống hằng ngày, súc tích, dễ đọc, lại thường gắn liền với hoạt động báo chí, do đó có tác dụng, ảnh hưởng kịp thời trong đời sống. Nhiều nhà văn lớn trên thế giới và nước ta đã đạt tới đỉnh cao của sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật chủ yếu bằng những truyện ngắn xuất sắc của mình. Truyện ngắn xuất hiện trên một tạp chí xuất bản đầu thế kỉ XIX, phát triển lên đến đỉnh cao nhờ những sáng tác xuất sắc của văn hào Nga Chekhov và trở thành một hình thức nghệ thuật lớn của văn học thế kỉ XX.

Mặc dù thuật ngữ truyện ngắn ra đời muộn (khoảng cuối thế kỉ XIX) nhưng bản thân truyện ngắn đã xuất hiện và tồn tại ngay từ buổi bình minh của nhân loại, khi con người biết sáng tác văn chương. Trải qua hàng ngàn năm, với bao biến cố thăng trầm của thể loại, ngày nay truyện ngắn đã chiếm lĩnh được vị trí quan trọng trên văn đàn trong kỷ nguyên hiện đại, hậu hiện đại, khi con người bị dồn ép về mặt thời gian hơn bao giờ hết. Con người không có đủ thời gian cho những bộ tiểu thuyết đồ sộ như: Tây du ký, Tam quốc diễn nghĩa, Thuỷ hử, Hồng Lâu mộng, Những người khốn khổ, Chiến tranh và hòa bình, Sông Đông êm đềm…. Truyện ngắn là tác phẩm tự sự loại nhỏ, đơn giản là lối trần thuật khiến “độc giả có thể đọc liền một mạch”. Truyện ngắn tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống, một biến cố, một hành động, một trạng thái nào đó trong cuộc đời nhân vật, thể hiện một khía cạnh của tính cách hay một mặt nào đó của cuộc sống xã hội. Truyện ít nhân vật và sự kiện, cốt truyện diễn ra trong một không gian, thời gian hạn chế. Không kể trọn vẹn một quá trình diễn biến đời người mà chọn lấy những khoảnh khắc, những “lát cắt” của cuộc sống để thể hiện. Kết cấu: sắp đặt những đối chiếu, tương phản để làm bật chủ đề. Tuy ngắn nhưng truyện ngắn có thể đề cập tới những vấn đề lớn của cuộc đời. Còn Poe viết: “Trong cấu trúc tổng thể của nó, không có một từ nào mà sự thể hiện khuynh hướng trực tiếp hoặc gián tiếp của nó không được nhà văn sắp đặt trước. Với ý nghĩa đó, bằng tài năng và sự chăm sóc kỹ lưỡng của nhà văn, tác phẩm như một bức tranh hiện lên với trọn vẹn màu sắc, đưa lại cho người đọc sự thỏa mãn đầy đủ nhất”. Truyện ngắn đã hàm chứa cái thú vị của những điều sâu sắc trong một hình thức nhỏ, gọn, xinh xinh và đầy truyền cảm, truyền dẫn cực nhanh những thông tin, nhanh cũng là một thế mạnh để truyện ngắn chinh phục độc giả đương đại.

Thuyết minh về truyện ngắnRaymond Carver – một trong những bậc thầy truyện ngắn thế giới ghi nhận: ngày nay “tác phẩm hay nhất, tác phẩm hấp dẫn và thỏa mãn nhất về nhiều mặt, thậm chí có lẽ tác phẩm có cơ hội lớn nhất để trường tồn, chính là tác phẩm được viết dưới dạng truyện ngắn”. Truyện ngắn gắn chặt với báo chí. Đây là một lợi thế lớn, bởi hiện tại báo chí kể cả báo điện tử đang bùng nổ với tốc độ chóng mặt. Người đọc quen và thích đọc truyện ngắn trong vài chục phút hoặc trong một vài giờ. Hơn nữa, sau nhiều năm chiếm lĩnh văn đàn, thơ, kịch, tiểu thuyết dường như vắt kiệt về khả năng hồi sinh và đổi mới thể loại. Trong khi đó truyện ngắn còn là mảnh đất tương đối trống, điều này tạo điều kiện hết sức thuận lợi để các cây bút trẻ khẳng định tài năng.

Lịch sử phát triển của nền văn học hiện đại và đương đại Việt Nam gắn liền với truyện ngắn. Thế kỉ XX, truyện ngắn Việt Nam phát triển liên tục và vượt trội lên trên tất cả các thể loại, bắt đầu từ những năm hai mươi với sự đóng góp của Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn, Hồ Biểu Chánh, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nam Cao, Kim Lân, Tô Hoài, Bùi Hiển, Vũ Bằng… Từ sau Cách mạng tháng Tám truyện ngắn có chững lại nhưng vẫn chảy liên tục với tên tuổi: Trần Đăng, Vũ Tú Nam, Nguyên Ngọc, Nguyễn Khải, Nguyễn Quang Sáng, Vũ Thị Thường, Lê Minh, Nguyễn Minh Châu… Chiến tranh kết thúc, truyện ngắn vượt lên tỏ rõ sự ưu việt của mình trong sự khám phá nghệ thuật đời sống. Nhất là 1986 trở đi, truyện ngắn gần như đã độc chiếm toàn bộ văn đàn, hằng ngày trên các báo và các tạp chí có trên dưới hai mươi truyện ngắn được in. Thực tế ấy đã kích thích mạnh đến việc sáng tác, phê bình – lý luận về truyện ngắn những năm gần đây. Nhiều cuộc thi sáng tác truyện ngắn được khởi xướng. Nhiều cuộc hội thảo đã được mở ra và nhiều ý kiến có khi trái ngược nhau cũng đã được trình bày. Điều này chứng tỏ, truyện ngắn đang là thể loại được các nhà văn quan tâm, nỗ lực cách tân bậc nhất. Nguyễn Huy Thiệp đã từng tạo nên một cơn lốc xoáy văn học. Gần đây không khí văn chương được nóng lên bởi tên tuổi Đỗ Hoàng Diệu – Bóng đè, Nguyễn Ngọc Tư – Cánh đồng bất tận. Mỗi nhà văn một bút pháp riêng tạo nên “hiệu ứng” truyện ngắn hay và được gắn với các tên gọi “bội thu”, “thăng hoa”, “được mùa”, “lên ngôi”, điều đó chứng tỏ truyện ngắn đã được đổi mới.

Như vậy truyện ngắn là một thể loại văn học hiện đại. Ngày nay nó đã và đang phát huy được ưu thế và đóng góp không nhỏ vào thành tựu của văn học Việt Nam thế kỉ XX, XXI và mãi về sau.

Thuyết minh về truyện ngắn mẫu 2

Mỗi tác phẩm văn học điều mang màu sắc riêng biệt từ hình thức đến nội dung bởi cách tiếp cận vấn đề của mỗi nhà văn là không giống nhau. Nhắc đến hình thức của tác phẩm văn học, chúng ta không thể làm ngơ yếu tố thể loại như là thơ, truyện ngắn, truyện kí, kịch, ca dao,… Trong đó, truyện ngắn là thể loại văn học khá phổ biến và gần gũi, vừa ngắn gọn, súc tích lại mang tính thời sự, gắn với các hoạt động báo chí, bởi thế nó có tác dụng phản ánh một cách chân thực cuộc sống đời thường.

Truyện ngắn là một thể loại văn học tự sự (kể chuyện), tái hiện lại những hành động, sự kiện, biến cố,… thông qua lời kể trực tiếp của người kể chuyện, nhằm miêu tả một số phận, một cuộc đời nhân vật một cách khách quan nhất, đồng thời bày tỏ thái độ và sự đồng cảm nhất định của nhà văn, hơn nữa mang đến một thông điệp ý nghĩa về cuộc sống.

Truyện ngắn đã chập chững những bước đi đầu tiên đến với nền văn học Việt Nam ngay từ buổi sơ khai khi mà con người chỉ mới bắt đầu biết sáng tác văn chương, thế nhưng mãi đến cuối thế kỉ XIX, thuật ngữ “truyện ngắn” mới thực sự xuất hiện và gây được tiếng vang lớn. Trải qua hàng ngàn năm cùng với bao biến cố thăng trầm, truyện ngắn trong kỷ nguyên hiện đại và hậu hiện đại đã chiếm lĩnh được vị thế quan trọng trên diễn đàn văn học. Tác phẩm truyện ngắn đầu tiên được xuất hiện trên tạp chí xuất bản đầu thế kỉ XIX, và nhờ những sáng tác xuất sắc của văn hào người Nga Chekhov, thể loại văn học này không những đã vươn tới đỉnh cao mà còn trở thành một hình thức nghệ thuật lớn của văn học thế kỉ XX. Con người ngày nay phải chịu đựng sự dồn ép về mặt thời gian hơn bao giờ hết, họ không còn đủ thời gian để sống với những bộ tiểu thuyết đồ sộ như: Tây du ký, Hồng Lâu mộng, Thuỷ hử, Tam quốc diễn nghĩa, Những người khốn khổ, Sông Đông êm đềm, Chiến tranh và hòa bình. Điều này càng làm cho truyện ngắn được ưa chuộng hơn nữa bởi nó được trình bày dưới dạng những tác phẩm tự sự loại nhỏ, cụ thể là lối kể chuyện mà độc giả gần như có thể đọc liền một mạch. Cũng kể về con người và sự việc giống như tiểu thuyết, thế nhưng khác ở chỗ là số trang viết của truyện ngắn không nhiều, chỉ gồm vài trang đến vài chục trang, thậm chí truyện cực ngắn chỉ có vài trăm chữ. Truyện ngắn thường tập trung mô tả một mảng hiện thực cuộc sống, hay một biến cố, sự kiện xảy đến trong cuộc đời nhân vật thông qua một loạt hành động hoặc trạng thái, nhằm làm nổi bật tính cách nhân vật và phản ánh mặt tốt hoặc xấu của xã hội đương thời. Ở truyện Tôi đi học (Thanh Tịnh), là cảm xúc về kỉ niệm trong sáng của nhà văn trong buổi sáng đến trường đầu tiên. Còn truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao đã lột tả một cách chân thực và xúc động về số phận đau khổ của người nông dân trong xã hội cũ, đồng thời đề cao phẩm chất cao quý vốn có của họ. Độc giả cũng có thể cảm nhận được sự cảm thông sâu sắc, tấm lòng thương yêu, trân trọng của nhà văn đối với người nông dân cùng khổ. Chiếc lá cuối cùng cũng là một truyện ngắn nước ngoài đặc sắc bày tỏ thái độ trân trọng và tin tưởng của nhà văn trước tình yêu thương cao cả giữa những con người cùng cảnh ngộ.

Truyện ngắn đặc biệt ít nhân vật và sự kiện, cốt truyện được giới hạn trong một khoảng thời gian hoặc không gian nhất định. Tác giả không kể lại toàn bộ quá trình diễn biến xảy ra đối với cả một đời người, mà chỉ chọn ra một khoảnh khắc “phát sáng” tiêu biểu , hay một “lát cắt” nào đó của cuộc sống để phát triển trong tác phẩm của mình. Truyện ngắn có kết cấu hết sức đặc biệt đó là sử dụng việc sắp đặt các đối chiếu, tương phản nhằm làm nổi bật chủ đề. Thế nên truyện tuy ngắn nhưng lại nội dung không ngắn, nó đề cập đến những vấn đề lớn, nóng hổi trong xã hội. Nét đặc sắc của truyện ngắn chính là các chi tiết, bởi mỗi chi tiết đều được nhà văn gọt giũa để làm bật lên một ý nghĩa, thông điệp nào đó. Vì vậy có câu nói “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn”. Còn Poe thì viết: “Trong cấu trúc tổng thể của nó, không có một từ nào mà sự thể hiện khuynh hướng trực tiếp hoặc gián tiếp của nó không được nhà văn sắp đặt trước”. Như vậy, truyện ngắn là một thứ gì đó tuy hình thức nhỏ bé xinh xinh nhưng lại hàm chứa nhiều điều thú vị mà sâu sắc của cuộc sống, đồng thời truyền dẫn nhanh chóng những thông tin, thông điệp mà nhà văn muốn nói với độc giả một cách truyền cảm nhất. Thông điệp nhanh đến đây cũng chính là thế mạnh trên con đường chinh phục độc giả đương đại của thể loại văn học này.

Đặc điểm nổi bật của truyện ngắn chính là cốt truyện, bao gồm các tình tiết, biến cố, và sự kiện xảy ra tiếp nối nhau, cái này làm nảy sinh cái kia, cái này tiếp sau cái kia, dồn dập đến đỉnh điểm, cao trào của mâu thuẫn, đẩy nhân vật vào một tình thế bắt buộc phải giải quyết vấn đề, truyện kết thúc khi vấn đề giải quyết xong. Trong truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh, cốt truyện là sự xâu chuỗi những kỉ niệm đẹp đầy ấn tượng về buổi tựu trường đầu tiên; từng khoảnh khắc, hình ảnh hiện lên sống động, tươi mới trong kí ức của nhà văn sau chừng ấy năm: “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường”. Cốt truyện của truyện ngắn Lão Hạc của nhà văn Nam Cao kể về mảnh đời nghèo khổ đầy bất hạnh của một ông lão nông dân dưới thời phong kiến năm 1945. Lão Hạc được miêu tả sống trong cảnh cô đơn, thui thủi một mình dưới mái tranh rách nát bởi lẽ vợ ông mất sớm, con trai thất tình phẫn chí bỏ đi đồn điền cao su, còn lão thì sớm hôm bầu bạn với con chó Vàng. Thế nhưng, cuối cùng, lão lại chọn cái chết để giữ lại mảnh vườn và để “không ăn lạm” vào số tiền mà lão dành dụm cho con lão. Cái chết cũng chính là một lối thoát cuối cùng cho con người nông dân nghèo khổ khốn cùng đó khỏi mọi bất hạnh trong cuộc sống.

Hơn nữa, thể loại truyện ngắn cho phép tác giả thể hiện thân phận, tính cách của nhân vật trong một phần hoặc cả cuộc đời chỉ qua việc miêu tả tâm trạng, hình dáng, hành động và lời nói hằng ngày gắn với những biến cố, tình huống đặc biệt. Nhân vật có thể được miêu tả một cách chi tiết, tỉ mỉ trong cả đời sống tâm lý lẫn đời sống sinh hoạt, thậm chí qua cách sử dụng ngôn ngữ,… điều này phụ thuộc vào cách kể chuyện của tác giả. Vì thế mà nhân vật trong truyện ngắn thường gây ấn tượng sâu sắc cho độc giả. Hơn nữa, đối với thể loại văn học này, số lượng nhân vật thường rất ít, chỉ vài ba nhân vật và gồm một nhân vật chính, trái với truyện dài có tới hàng chục, thậm chí hàng trăm nhân vật. Trở lại với hình ảnh lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao, người ta xót thương cho số phận bất hạnh của nhân vật chính này, tuy nghèo nhưng hết mực yêu thương con và cũng giàu lòng tự trọng. Nhân vật này không chỉ mang ý nghĩa riêng biệt mà còn mang ý nghĩa khái quát, đại diện cho tầng lớp nông dân sống cuộc đời cơ cực dưới chế độ phong kiến. Một ông lão tuy vẻ ngoài gàn dở nhưng lại chứa đựng bên trong một phẩm chất trong sạch, đẹp đẽ biết bao! Sống một mình với mái tranh xiêu vẹo, dúm dó trong mảnh vườn cằn cỗi, lão già yếu lại ốm đau, chẳng ai dám thuê mướn một người như lão. Vì vậy, lão chẳng thể dựa dẫm vào ai, kiếm được gì thì ăn nấy, lão cố không làm phiền đến ai ngay cả ông Giáo vì lão cũng có lòng tự trọng. Nhưng sức chịu đựng cũng có giới hạn, lão âm thầm tìm đến cái chết để giải thoát bản thân khỏi cảnh ngộ túng quẫn này, hay như trong truyện, lão sợ ăn lạm vào số tiền ít ỏi vốn để dành cho con lão? Như vậy, nhờ vào nghệ thuật xây dựng nhân vật, một đặc điểm nổi bật của thể loại truyện ngắn, Nam Cao đã khắc hoạ thành công hình tượng lão Hạc sống mãi trong văn chương.

Truyện ngắn thể hiện sự phong phú, linh hoạt trong ngôn ngữ, gồm nhiều hình thức ngôn ngữ khác nhau. Bên cạnh ngôn ngữ của người kể còn có ngôn ngữ nhân vật và ngôn ngữ nhân vật của hết sức đa dạng. Ngoài lời đối thoại giữa các nhân vật, còn có lời độc thoại nội tâm, lời kể không chỉ là lời của tác giả, có khi lại hoà nhập vào lời độc thoại của nhân vật và ngược lại. Điều này làm nên đặc điểm ngôn ngữ truyện ngắn hết sức đa dạng và sinh động. Lời độc thoại cuối truyện của nhân vật ông Giáo trong truyện ngắn của Nam Cao cũng vừa như lời kể của tác giả, gieo vào lòng người đọc sự xót xa cho cái chết tức tưởi của lão Hạc: “Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt! Lão đừng lo gì cho cái vườn của lão. Tôi sẽ cố giữ gìn cho lão. Đến khi con trai lão về, tôi sẽ trao lại cho hắn và bảo hắn: “Đây là cái vườn mà ông cụ thân sinh ra anh đã cố để lại cho anh trọn vẹn; cụ thà chết chứ không chịu bán đi một sào…””.

Cuối cùng, một lợi thế khác của truyện ngắn chính là sự kết nối với báo chí. Bởi lẽ khi báo chí kể cả báo điện tử đang bùng nổ, độc giả dường như quen và ưa chuộng đọc truyện ngắn trong vài chục phút, nhiều lắm là một vài giờ. Tiểu thuyết dường như đánh mất khả năng đổi mới và hồi sinh thể loại sau nhiều năm chiếm lĩnh diễn đàn văn học. Thế nhưng truyện ngắn vẫn còn là mảnh đất chưa khai thác, tạo điều kiện thuận lợi cho những nhà văn trẻ khẳng định tài nghệ của mình. Tuy nhiên, truyện ngắn là thể loại văn học đòi hỏi người viết có trình độ điêu luyện, có năng khiếu gọt giũa và dồn nén ngôn từ trong khuôn khổ ngắn gọn, một tác phẩm xuất sắc là có thể chứa đựng được những vấn đề xã hội mang tầm khái quát lớn.

Như vậy, thể loại truyện ngắn tuy không dài nhưng rất sâu sắc và ý nghĩa, thường đề cập đến những vấn đề lớn lao trong cuộc sống. Nền văn xuôi hiện đại Việt Nam thêm giàu có và phong phú bởi những bậc thầy truyện ngắn như Nguyễn Tuân với Chữ người tử tù; Kim Lân với Vợ nhặt; Nam Cao với Lão Hạc, Chí Phèo, Trăng sáng, Đời thừa và Đôi mắt; Nguyễn Minh Châu với Mảnh trăng cuối rừng… Dung lượng của mỗi tác phẩm dù không lớn nhưng giá trị của nó thì lớn vô cùng. Không chỉ làm rạng rỡ tên tuổi các nhà văn, truyện ngắn còn làm phong phú thêm diện mạo nền văn học nước nhà.

Trên đây CITD đã tổng hợp các bài văn mẫu Thuyết minh về thể loại truyện ngắn cho các bạn tham khảo ý tưởng khi viết bài. Ngoài ra các bạn có thể xem thêm chuyên mục Soạn văn 8 mà CITD đã chuẩn bị để học tốt hơn môn Ngữ văn lớp 8 và biết cách soạn bài lớp 8 các Tác giả – tác phẩm Ngữ văn 8 trong sách Văn tập 1 và tập 2. Mời các em học sinh, các thầy cô cùng các bậc phụ huynh tham khảo.

Đăng bởi: CITD

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button